Omgevingsgeluid, bepaling voor bepaling berekend

Een geluidbelasting die niemand kan herleiden, moet opnieuw worden gecontroleerd

Een berekende geluidbelasting komt terecht in een omgevingsvergunning, een omgevingsplan of een geluidbelastingkaart. Iemand moet er dan op vertrouwen: de adviseur die het akoestisch onderzoek ondertekent, de beoordelaar bij het bevoegd gezag die het toetst, en wie erover besluit. Zij stellen steeds dezelfde vragen. Welke tekst van de regelgeving is gebruikt, en welke versie? Hoe is een formule gelezen waar de tekst onduidelijk is of een fout bevat? Waar wijkt de berekening af van de tekst? En geeft dezelfde invoer volgend jaar hetzelfde getal?

Als die antwoorden niet zijn vastgelegd, valt de beoordeling terug op de eigen ervaring van de beoordelaar, op narekenen of op vertrouwen. Attenix is zo opgezet dat elk van die vragen een schriftelijk antwoord heeft, dat een beoordelaar van het resultaat terug kan volgen naar de bepaling.

• Voor de adviseur

  Elk resultaat noemt de editie van de rekenmethode, de padzoeker en alle versies. Problemen in de invoer worden gemeld voordat een lange berekening begint, en na een wijziging wordt herberekend zonder het hele onderzoek opnieuw te doen.

• Voor de beoordelaar

  Een traceerbaarheidsmatrix noemt de bepaling achter elke formule; elke interpretatie van een onduidelijke tekst is een genummerde vermelding met de vraag, de opties en de motivering; elke afwijking van de tekst staat in een afwijkingenregister. Voor geen van deze stukken is toegang tot de broncode nodig.

• Voor de besluitvormer

  Rekenresultaten zijn bit voor bit reproduceerbaar, de controles lopen bij elke wijziging, en deze pagina zegt duidelijk wat de eerste release niet omvat.

Vier vragen, vier schriftelijke antwoorden

Attenix bewaart de teksten die het uitvoert, de gekozen interpretaties en het bewijs samen met de code, en genereert daaruit zijn documenten. Zo kunnen de documenten niet afwijken van wat de code doet. Bij elk antwoord hieronder staat het document waarin een beoordelaar het leest.

• Welke tekst: elke wettekst en norm die de rekenkern uitvoert, heeft een Ref ID in een referentieregister, zoals NL-OMGR-IVE voor Bijlage IVe. Waar hergebruik is toegestaan, is de exacte geconsolideerde tekst opgeslagen met een SHA-256-controlegetal dat automatisch wordt gecontroleerd. Een nieuwe versie van een tekst komt naast de oude, zodat een oudere editie van een rekenmethode gekoppeld blijft aan de tekst die zij uitvoert. Naar ISO-normen en andere auteursrechtelijk beschermde bronnen wordt verwezen; ze worden nooit overgenomen. Te lezen in de QA-documentatie van elke module-editie, met de gedateerde verwijzingen, hun versie en licentie.
• Welke formule: elke formule in de implementatie draagt de Ref ID en de bepaling, formule of tabel die zij uitvoert, en een controle faalt als een formule geen bronvermelding heeft of naar een onbekende bron verwijst. Nederlandse regelgeving publiceert formules als afbeeldingen. Daarom is elke formule één keer overgezet, en gebruiken de implementatie, de tests en de onafhankelijke referentie-implementatie alle drie die ene gecontroleerde lezing. Te lezen in de traceerbaarheidsmatrix van de QA-documentatie, die uit die bronvermeldingen wordt gegenereerd, en in de formulereferentie, die elke overgezette formule naast de vermeldingen zet die erover gaan.
• Welke interpretatie: waar een tekst dubbelzinnig is, een kennelijke fout bevat of een keuze openlaat, is de keuze een genummerde vermelding in een interpretatieregister, met de bepaling, de vraag, de overwogen opties, de keuze en de motivering. Een andere keuze verandert rekenresultaten en vraagt dus een nieuwe implementatieversie van de module; de oude versie houdt de oude keuze. Te lezen in het interpretatieregister van elke module-editie en in het afwijkingenregister, dat elke vermelding noemt die de tekst corrigeert, uitbreidt of beperkt, en de dubbelzinnigheden telt.
• Zelfde invoer, zelfde getal: rekenresultaten zijn bit voor bit gelijk op elk ondersteund platform, onafhankelijk van threads, tegels en hardware, en een incrementele herberekening geeft dezelfde resultaten als een volledige. Te lezen in het rekenmanifest dat elke berekening schrijft, met de module-editie, de implementatieversie, de onderdelen en de regelset die zijn gebruikt; met hetzelfde manifest wordt de berekening opnieuw uitgevoerd.

Wat beoordelaars en klanten krijgen

De broncode van Attenix is niet openbaar. Een resultaat is herleidbaar dankzij een set documenten die de rekenkern genereert uit zijn code, zijn specificaties en zijn registers, en die een controle bij elke wijziging daarmee vergelijkt. Sommige documenten horen bij elke berekening. De andere vormen per module-editie een QA-pakket, dat per productrelease ongewijzigd blijft: het hoort bij een licentie, en beoordelaars bij het bevoegd gezag die een met Attenix berekend onderzoek toetsen, kunnen het opvragen.

Bij elke berekening

• Rekenmanifest: wordt naast de resultaten geschreven. Het legt vast: de versie van de rekenkern; elke module met haar editie, implementatieversie, onderdelen, ondertekenaar en gegevenstabellen; de regelset van de padzoeker; de hash van de invoer en hoe die is geïmporteerd; elke parameter en instelling; of de berekening volledig of incrementeel was; en waarschuwingen, zoals bij een berekening met een voorstel dat niet de geldende tekst is. De SHA-256-hash van het manifest identificeert de berekening. Opnieuw uitvoeren van het manifest reproduceert het resultaat met precies de vastgelegde versies, of weigert als een daarvan niet is geïnstalleerd.
• Rekenspoor: als het rekenspoor is ingeschakeld voor gekozen ontvangpunten, elke tussenwaarde van elk pad, elke meteorologische conditie en elke octaafband, onder de symbolen van de rekenmethode. De resultaten zijn met en zonder rekenspoor bit voor bit gelijk.

Per module-editie: het QA-pakket

• QA-documentatie: één document per module-editie, ingedeeld in de onderdelen die ISO 17534-1 (§5.1.1, §5.1.2, §5.2.2 en §6) van rekensoftware vraagt: de rekenmethode en haar gedateerde verwijzingen, hoe volledig elke rekenstap is geïmplementeerd, de algemene strategieën, de referentieconfiguratie en de instellingen die resultaten wel of niet kunnen veranderen, de interpretaties, de traceerbaarheidsmatrix, de hulpmiddelen om een berekening te controleren, de bepaling van de onzekerheid, de validatiegevallen met hun grootste afwijking, en hoe wijzigingen die resultaten kunnen beïnvloeden worden bijgehouden. De documenten van een productrelease blijven ongewijzigd.
• Validatiegevallen: de gevallen die uit de openbare teksten zijn opgebouwd, elk met de invoer, de verwachte resultaten en hun toleranties, zoals ISO 17534-1 (§4.5.2) ze beschrijft. Een beoordelaar kan ze in een ander programma of met de hand narekenen en vergelijken. Samen met het rekenmanifest, dat elk resultaat met de vastgelegde versies reproduceert, hoeft het bewijs niet op vertrouwen te worden aangenomen.
• Conformiteitsverklaring: in de vorm van ISO 17534-1 (§6, bijlage B), met de eisen aan de testgevallen en de mate van implementatie van elke rekenstap. Het is een eigen verklaring van Acrotron, geen certificering, en zij wordt gegenereerd samen met testgevallen die onder licentie vallen en niet worden gepubliceerd.
• Methodebeschrijving: per module, hoe elke editie rekent, in lopende tekst, met de verschillen tussen de edities; elk onderdeel noemt de eisen en interpretatievermeldingen die het beschrijft.
• Formulereferentie: per module-editie elke formule, tabel en figuur waarnaar de implementatie verwijst, zoals overgezet, met de interpretatievermeldingen en hun soort, en de grootheden in het rekenspoor die de termen ervan vastleggen.
• Interpretatieregister: per module-editie en per padzoeker elke interpretatie van een onduidelijke tekst: id, bron en bepaling, soort (dubbelzinnigheid, correctie, uitbreiding of beperking), de vraag, de overwogen opties, de keuze, de motivering, en de implementatieversie vanaf welke zij geldt.
• Afwijkingenregister: elke correctie, uitbreiding en beperking van elke module-editie, elke rekenstap die slechts gedeeltelijk of niet is geïmplementeerd, en het aantal dubbelzinnigheden per register.
• Wijzigingslogboek: tussen twee productreleases elke wijziging die resultaten kan beïnvloeden: onderdelen, regelset, interpretaties, parameters, maximale afstand en de opgeslagen referentieresultaten.

De documenten bevatten nooit tekst of gegevens uit een bron met een besloten licentie, zoals een ISO-document: naar zulke bronnen wordt alleen verwezen met Ref ID en bepaling.

De rekenmethoden

Een rekenmethode is een module. Elke module heeft een editie per tekst van de regelgeving die zij uitvoert, en elke editie heeft een eigen implementatieversie. Een resultaat vermeldt altijd welke daarvan het hebben berekend.

Voor wegverkeer in Nederland voert de rekenkern beide teksten uit van Bijlage IVe van de Omgevingsregeling die in 2026 gelden: de tekst die geldt van 2024-01-01 tot en met 2026-06-30 en de gewijzigde tekst die geldt vanaf 2026-07-01. Voor de Europese methode voert zij CNOSSOS-EU uit (Richtlijn (EU) 2015/996 en de wijziging daarvan door Gedelegeerde Richtlijn (EU) 2021/1226), met de Nederlandse uitwerking in Bijlage XXXIII.

Werken met de rekenkern

Het opdrachtregelprogramma importeert een scène één keer uit een GeoPackage en berekent die met de module-editie en padzoeker die u opgeeft. Met het geïnstalleerde programma:

$ attenix import input.gpkg scene.atxscene
$ attenix calculate scene.atxscene --module nl-omgr-ive@2026-07/1.0.0 \
    --path-finder nl-sector@1.0.0 --out results.gpkg

• GeoPackage als uitwisselformaat: invoer en resultaten zijn GeoPackage-bestanden in een geversioneerd, gedocumenteerd schema dat GIS-software kan openen.
• Incrementele herberekening: na een wijziging wordt alleen opnieuw berekend wat de wijziging raakt, en de resultaten zijn gelijk aan die van een volledige berekening.
• Ondertekende modulepakketten: rekenmethoden worden geïnstalleerd als ondertekende pakketten; het programma laadt alleen pakketten van zijn vertrouwenslijst.

Eén bepaling, gevolgd door de documenten

Zo zien die antwoorden eruit voor één formule: de rekenhoogte van een bron achter een scherm in de tekst van 2024 van Bijlage IVe, waar de gepubliceerde tekst twee problemen heeft. Het voorbeeld is echt. De vermelding en de tabelregels hieronder zijn, ingekort, overgenomen uit de documenten van nl-omgr-ive@2024 die een beoordelaar ontvangt.

1. De brontekst

   NL-OMGR-IVE-2024 §2.10, formule 2.18a, zoals gepubliceerd

   z′_B = z_B + Δz_B x = 0,75 (z_B − z_T + 0,25) Δz_B = 0,65 als x < 0 Δz_B = 0,4625 − 0,75 (z_B − z_T) als 0 < x < 0,65 Δz_B = 0 als x > 0

   De gepubliceerde tekst heeft twee problemen: het tweede en het derde geval overlappen voor 0 < x < 0,65, en het teken in de eerste regel verschilt van de tekst ervoor en de tekst erna.

2. De interpretatievermelding

   Interpretatieregister van nl-omgr-ive@2024

   INT-nl-omgr-ive@2024-020 — Overlappende gevallen en teken van formule 2.18a (tekst 2024)

   Ref

   NL-OMGR-IVE-2024

   Bepaling

   2.10, formule 2.18a

   Soort

   Correctie. De gepubliceerde tekst wordt gelezen als een fout, en de vermelding noemt de teksten die de gecorrigeerde lezing onderbouwen.

   Vraag

   Voor 0 < x < 0,65 zijn zowel het tweede als het derde geval van toepassing: welk geldt? En de tekst van 2024 vermeldt z′_B = z_B + Δz_B, waar de tekst ervoor (NL-RMG2012-III) en de gewijzigde tekst van 2026-07-01 z′_B = z_B − Δz_B hebben: welk teken?

   Opties

   Gevallen: het tweede geval (een continue Δz_B) of het derde (Δz_B = 0 voor alle x > 0). Teken: + zoals gepubliceerd, of − zoals in de teksten ervoor en erna.

   Keuze

   Het tweede geval voor 0 < x < 0,65, het derde voor x ≥ 0,65; z′_B = z_B − Δz_B, de gepubliceerde ‘+’ gelezen als drukfout.

   Motivering

   Alleen met het tweede geval is Δz_B continu, en de wijziging van 2026-07-01 legt de grens van het derde geval op 0,65. De teksten ervoor en erna hebben −, en het rekenprogramma van het RIVM voor de tekst van 2024 rekent met −. De toelichting bij de wijziging noemt beide een schrijffout.

   Sinds

   Implementatieversie 1.0.0

3. De registers en de traceerbaarheidsmatrix

   Afwijkingenregister; QA-documentatie van nl-omgr-ive@2024, onderdeel 8

   Omdat de vermelding de tekst corrigeert, neemt het afwijkingenregister haar op bij de andere afwijkingen van de teksten:

   Afwijkingenregister, regel voor formule 2.18a

   Bron	Soort	Onderwerp	Vermelding
   NL-OMGR-IVE-2024 §2.10, formule 2.18a	correctie	Overlappende gevallen en teken van formule 2.18a (tekst 2024)	INT-nl-omgr-ive@2024-020

   De implementatie van het onderdeel afscherming noemt de bepaling, de formule en de vermelding. De traceerbaarheidsmatrix van de QA-documentatie wordt uit die bronvermeldingen gegenereerd. Zo toont zij welk code-element formule 2.18a uitvoert en welke vermeldingen het volgt:

   Traceerbaarheidsmatrix, regels voor formule 2.18a in de editie 2024

   Ref ID	Bepaling	Formule	Code-element	Interpretatie
   NL-OMGR-IVE-2024	2.10	formule 2.18a	Screening2024	INT-nl-omgr-ive@2024-007
   NL-OMGR-IVE-2024	2.10	formule 2.18a	Screening2024	INT-nl-omgr-ive@2024-020

   Een controle faalt als de implementatie verwijst naar een vermelding die niet bestaat, als een vermelding een van haar velden mist, of als een document verschilt van het document dat uit de huidige code wordt gegenereerd. Vermelding 007 wijst de grenswaarden x = 0 en x = 0,65 toe aan een geval, omdat de gepubliceerde voorwaarden strikt zijn.

4. Het resultaat

   Rekenmanifest en rekenspoor van een berekening met nl-omgr-ive@2024

   Module

   nl-omgr-ive@2024, implementatieversie 1.0.0

   Onderdeel

   screening 2024/1.0.0

   Padzoeker

   nl-sector@1.0.0

   Een andere interpretatie vraagt een nieuwe implementatieversie. De versies in het rekenmanifest zeggen dus op welke lezing van formule 2.18a een resultaat berust. Met het rekenspoor ingeschakeld wordt de rekenhoogte z′_B van elk afgeschermd pad onder haar symbool vastgelegd, en kan een beoordelaar die voor een ontvangpunt met de hand controleren. De QA-documentatie en de methodebeschrijving tonen dezelfde correctie, gescheiden van de brontekst.

Hoe de resultaten worden gecontroleerd

Traceerbaarheid zegt wat de rekenkern moet berekenen; de controles tonen dat zij dat doet. Elke controle loopt automatisch bij elke wijziging, behalve de controles die materiaal onder licentie of een ander programma nodig hebben; die lopen lokaal.

• Analytische referentiegevallen: validatiegevallen voor beide edities van Bijlage IVe en voor de CNOSSOS-EU-modules, opgebouwd uit de openbare teksten en berekend door een onafhankelijke referentie-implementatie op basis van dezelfde overzettingen. De QA-documentatie noemt elk geval met zijn grootste afwijking.
• Testgevallen van ISO/TR 17534-4: de testgevallen voor de overdracht volgens CNOSSOS-EU slagen met de editie 2015-996 die zij toetsen; editie 2021-1226 slaagt voor elk geval dat de wijziging ongemoeid laat, en de gewijzigde lezingen worden getoetst aan analytische gevallen. De gevallen komen uit een document met een licentie voor één gebruiker; ze lopen daarom vanuit een niet-openbare verzameling en worden niet gepubliceerd.
• Vergelijking met de Rekenhart geluid: nl-omgr-ive@2024 wordt vergeleken met het rekenprogramma van het RIVM voor de tekst van 2024. Elk verschil wordt ingedeeld als een fout in Attenix, een keuze van het programma of een dubbelzinnigheid van de tekst. Dit is een vergelijking met een ander programma, geen conformiteitsclaim, en zij houdt geen goedkeuring door het RIVM in.
• Bit voor bit gelijke resultaten: elke wijziging wordt gebouwd en getest op Windows en Linux, in beide SIMD-modi, tegen vastgelegde referentie-uitvoer.

Een onderzoek in Attenix Studio, van bestand tot rekenresultaat

Attenix Studio is de Windows-desktopapplicatie om akoestische onderzoeken op te bouwen en met de rekenkern te berekenen. Een onderzoek is een GeoPackage-bestand in het schema van de rekenkern, zodat hetzelfde bestand werkt in Studio, in het opdrachtregelprogramma en in een GIS.

Studio is in ontwikkeling. Bij elke stap hieronder staat of die op 2026-10-04 gereed is of nog in uitvoering; de stappen in uitvoering werken al in de ontwikkelversie en worden afgerond.

1. Het onderzoek openen

   Gereed

   Studio opent het GeoPackage en toont de wegen, gebouwen, schermen, het terrein en de ontvangpunten op een kaart over de BRT-achtergrondkaart, laag voor laag, met zichtbaarheid, vergrendeling en dekking per laag. Opslaan schrijft alleen terug wat is gewijzigd en laat de rest van het bestand zoals het was. De afbeelding bovenaan de pagina toont een onderzoek dat na een berekening is geopend.

2. De invoer bekijken en corrigeren

   Gereed selectie, attributen, meten en ongedaan maken · In uitvoering geometrie bewerken en gereedschap per objectsoort

   Wie een object selecteert, ziet de attributen in het paneel Properties, met de eenheid en betekenis van elke kolom. Elke bewerking is een stap in het paneel History die ongedaan kan worden gemaakt, en een bewerkingsjournaal herstelt niet-opgeslagen werk na een crash. In uitvoering: de coördinaten en hoogte van elk hoekpunt in het paneel Properties, grepen op de hoekpunten in de kaart, en tekengereedschap per soort object (weg, gebouw, scherm, ontvangpunt).

   

3. Alle objecten van een soort naast elkaar zien

   In uitvoering

   Een objecttabel toont alle objecten van een laag in één gegevensraster, met een filter onder elke kolom, sorteren en groeperen vanuit de kop, en export naar CSV. Een beoordelaar kan alle ontvangpunten op hoogte sorteren, of alle gebouwen op hun hoogte, en zo de uitschieter vinden; tabel en kaart delen de selectie.

   

4. Controleren voor het rekenen

   In uitvoering

   Check study (F7) controleert het onderzoek zoals het is, inclusief niet-opgeslagen bewerkingen, zonder het te berekenen en zonder het bestand te wijzigen. Het paneel Problems toont elk probleem met de ernst en het object waarover het gaat; dubbelklikken selecteert dat object en brengt het op de kaart in beeld.

   

5. Rekenen

   Gereed

   Calculate (F5) voert de rekenkern uit in een apart werkproces, zodat de applicatie bruikbaar blijft. Het tabblad Calculation toont het plan en de voortgang van ontvangpunten, werkeenheden en ontvangpuntrasters, en een berekening kan worden afgebroken. Na een bewerking berekent de incrementele herberekening alleen opnieuw wat de bewerking raakt.

   

6. De resultaten beoordelen

   Gereed kaart, contouren, legenda, berekeningen · In uitvoering bijdragen per bron

   De resultaten staan op de kaart met een legenda: ontvangpunten gekleurd naar hun geluidbelasting en contouren van ontvangpuntrasters. Het paneel Results toont de berekeningen, en elke berekening blijft met haar rekenmanifest naast het onderzoek bewaard, zodat zij later opnieuw kan worden geopend. In uitvoering: de geluidbelasting van een ontvangpunt op elke hoogte met de bijdrage van elke bron, markeringen op ontvangpunten die sinds de berekening zijn gewijzigd, en export van de resultaten per ontvangpunt naar CSV.

   

   

Studio heeft een licht en een donker thema, en bewaart instellingen, werkruimten en logbestanden per gebruiker.

Gebouwd voor snelheid

Exact en snel sluiten elkaar in Attenix niet uit. De snelheid komt uit de organisatie van de berekening, niet uit vereenvoudigingen van de rekenmethode: de resultaten zijn bit voor bit gelijk op één thread of op alle.

• Elke kern: ontvangpunten worden gegroepeerd in onafhankelijke werkeenheden die parallel lopen, en de formules per pad lopen in SIMD-instructies. De emissie wordt één keer per werkeenheid berekend, en de ruimtelijke index en het terrein van de scène één keer per berekening.
• Alleen wat is gewijzigd: na een bewerking berekent de incrementele herberekening alleen de ontvangpunten opnieuw waarvan de paden door de bewerking kunnen worden geraakt; na een wijziging van de verkeersgegevens wordt alleen opnieuw gesommeerd. In een dichtbebouwde wijk werden na een wijziging van het verkeer 95 ontvangpunten bijgewerkt in 0,87 s, tegen 19 s voor een volledige berekening.
• Snel gehouden: benchmarks van elk kritiek rekenpad en van complete referentiescènes lopen tegen een opgeslagen basislijn; een wijziging die een referentiescène meer dan 10 % trager maakt, wordt gemeld als achteruitgang.

De rekentijden hangen sterk af van de scène: de meeste tijd gaat naar het zoeken van de paden, en in een dichte scène vormen de reflecties daarvan het grootste deel. Dit zijn metingen op één machine, geen garanties.

Niet in de eerste release

Zodat niemand plant met een functie die nog niet bestaat:

• Andere bronnen: de emissie is alleen voor wegverkeer geïmplementeerd; railverkeer, industrie en luchtvaart vallen erbuiten.
• RMG 2012: de rekenmethode van vóór de Omgevingswet is gepland, niet beschikbaar.
• Bijlage XXXIII voor 2027: cnossos-eu.road.nl@2027 volgt een voorstel, geen geldende tekst.
• Voorwaarden van de release: releasedatum, licenties en prijzen zijn nog niet bekend.